MEMOIRES pisane w 1826

„MEMOIRES... (pisane w 1826 roku)
Brak jakiejkolwiek wzmianki o konferencjach z księciem Leeds.
Odbył dwie konferencje z premierem brytyjskim.
Zasadnicza rozmowa dotyczyła głównie problemu cesji Gdańska i Torunia na rzecz Prus. W zamian za to ustępstwo Pitt kusił wizją korzyści handlowych dla Polski.
Pitt opowiadał o korzyściach, jakie Polska i Wielka Brytania mogą uzyskać dzięki intensyfikacji wza jemnych stosunków handlowych.
RAPORT (pisany w 1791 roku)
Odbył dwie konferencje z Car
marthenem — księciem Leeds przed spotkaniem z Pittem.
Odbył tylko jedną konferencję z premierem.
Rozmowa dotyczyła głównie problemów politycznych, a zasadniczym jej momentem była propozycja Pitta zawarcia sojuszu i traktatu handlowego z Polską bez żadnych warunków wstępnych. O Gdańsku i Toruniu w ogóle nie wspomniano.
To właśnie Ogiński przedstawiał Pittowi te korzyści. W pamiętnikach Ogiński włożył w usta Pitta swoje własne wypowiedzi z 1790 roku.
Wydaje się, że cały problem wyjaśnia pominięcie w Memoires... dwóch konferencji Ogińskiego z księciem Leeds. Po 35 latach autor pamiętał przede wszystkim to, że odbył z jakimś ministrem brytyjskim dwie konferencje i że w czasie tych rozmów poruszano sprawę cesji Gdańska i Torunia. Wspomnienie to wzmacniane było przez istotny bodziec powszechną już wtedy znajomość faktu, że w latach 1789— —1791 pruskie żądania terytorialne były ważną przeszkodą na drodze zbliżenia polskobrytyjskiego. Zapewne Ogiński znaczną część swoich dwóch dyskusji z księciem Leeds przypisywał konferencji z Williamem Pittem, będąc zresztą po latach przekonany, że dwukrotnie pertraktował właśnie z premierem. Jest oczywiste, że Leeds przedstawiał punkt widzenia gabinetu brytyjskiego od dawna już ustalony i znany władzom Rzeczypospolitej, natomiast do radykalnej zmiany założeń polityki brytyjskiej w tym zakresie w czasie jednej rozmowy o dużym — jak się wydawało — znaczeniu politycznym był uprawniony i zdolny tylko William Pitt. Ale o zasadniczej propozycji Pitta Ogiński po 35 latach już nie pamiętał po prostu dlatego, że propozycje te nie miały żadnych dalszych konsekwencji.“(10)